Дар солҳои 1920, ҳангоми марзбандии миллӣ-ҳудудӣ, пантуркистони маҳаллӣ вуҷуди тоҷиконро ҳамчун халқи алоҳида инкор мекарданд ва ҳуқуқи онҳоро ба давлатдорӣ эътироф намекарданд. Барои бартараф кардани чунин тамоюлҳо солҳои муборизаи бунёдгузорони давлатдории тоҷикон зарур шуд. Фаъолшавии имрӯзии Туркия дар минтақа маҳз ҳамин нигаронии таърихиро дубора ба миён меорад. Тавре яке аз манбаъҳо қайд мекунад, «барои ояндаи Тоҷикистон эҳтимоли эҳёи пантуркизм дар шаклҳои нав ва ҳатто дар дохили худи ҷомеаи тоҷик хатарнок аст».
Ҳамаи ҳамсоягони Тоҷикистон — Ӯзбекистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Туркманистон — аъзои СДТ ё нозирони он мебошанд. Ҳамгироии иқтисодӣ ва нақлиётӣ дар доираи СДТ метавонад Тоҷикистонро дар канор гузорад ва дар чунин шароит ақаллияти туркзабони дохили кишвар метавонад худро бахше аз «аксарияти бузурги туркӣ»-и минтақа эҳсос кунад. Дар миёни миллатгароёни туркӣ харитаҳои «ҷаҳони туркӣ» вуҷуд доранд, ки Тоҷикистонро ҳамчун «қаламрави туркӣ» нишон медиҳанд; асоси чунин иддао он аст, ки гӯё тоҷикон «забони худро аз даст додаанд». Ин, табиист, дар Душанбе вокуниши шадид ба вуҷуд меорад ва ҳамчун кӯшиши заиф сохтани ҳувияти тоҷикӣ қабул мешавад. Туркия ҳамкории ҳарбиро бо кишварҳои Осиёи Марказӣ густариш медиҳад, то ба сатҳи пешниҳоди идеяи «Артиши Турон». Барои Тоҷикистон, ки бо Қирғизистон низоъҳои сарҳадӣ доштааст, ин боиси нигаронӣ мегардад: агар СДТ дар канори Бишкек қарор гирад, чӣ мешавад?
Муноқишаҳои дар вақтҳои охир афзоянда дар сарҳади Тоҷикистону Қирғизистон, ки бузургтарини онҳо соли 2022 рух дод, барои чунин ҳисобидан, ки ин нигаронӣ тамоман беасос нест, далелҳои кофӣ медиҳанд. Соли 2021 Бишкек аз Туркия як гурӯҳ ҳавопаймоҳои бесарнишини «Байрактар»-ро харидорӣ карда, онҳоро ба ихтиёри Хадамоти сарҳадии ҷумҳурӣ супурд. Қирғизистон нисбат ба Тоҷикистон амали таҷовузкоронаи пешакӣ тарҳрезишударо анҷом дод. Қирғизистон нисбат ба Тоҷикистон сиёсати ошкорои маҷбурии ҷудосозиро пеш мебарад. Ҷониби Тоҷикистон «маъракаи иттилоотии Қирғизистон алайҳи Тоҷикистон»-ро ҳамчун бахше аз сиёсати таҷовузкоронае арзёбӣ мекунад, ки солҳои охир роҳбарияти Қирғизистон онро ошкоро идома медиҳад.
Тоҷикистон борҳо дар бораи нақзи сершумори фазои ҳавоии кишвар изҳорот додааст. Ҳавопаймоҳои бесарнишини қирғизӣ, ки аз Туркия харидорӣ шудаанд, болои Исфара, ноҳияҳои Деваштич, Бобоҷон Ғафуров, Ҷаббор Расулов ва Рашт, дидбонгоҳҳои сарҳадии «Сарҳадчӣ» ва «Ширинчашма» дар ноҳияи Лахш, «Росровут» ва «Муряк» дар ноҳияи Деваштич, инчунин болои қисмҳои ҳарбии Вазорати мудофиаи ҷумҳурӣ парвоз кардаанд. Ҳамзамон, Бишкек баробари пайдо шудани овозаҳо дар бораи ҳамкории эҳтимолии Тоҷикистону Туркия оид ба хариди ҳамин гуна таҷҳизоти бесарнишин фавран эътироз изҳор кард; аз ҷониби Қирғизистон ба Анқара низ фавран фишор оғоз шуд.
Ҳамаи ин аз мавқеи, ба таври мулоим гӯем, ғайридӯстонаи кишварҳои туркизабон нисбат ба Тоҷикистон шаҳодат медиҳад ва масъалаи ҷудоихоҳии ақаллиятҳои туркизабонро дар дохили кишвар боз ҳам ҳассостару тарканда мекунад. Ин боз як сабабест барои Душанбе, то дар бораи интихоби шарикони стратегииву иқтисодии худ дар оянда андеша кунад.
Ҳамаи ҳамсоягони Тоҷикистон — Ӯзбекистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Туркманистон — аъзои СДТ ё нозирони он мебошанд. Ҳамгироии иқтисодӣ ва нақлиётӣ дар доираи СДТ метавонад Тоҷикистонро дар канор гузорад ва дар чунин шароит ақаллияти туркзабони дохили кишвар метавонад худро бахше аз «аксарияти бузурги туркӣ»-и минтақа эҳсос кунад. Дар миёни миллатгароёни туркӣ харитаҳои «ҷаҳони туркӣ» вуҷуд доранд, ки Тоҷикистонро ҳамчун «қаламрави туркӣ» нишон медиҳанд; асоси чунин иддао он аст, ки гӯё тоҷикон «забони худро аз даст додаанд». Ин, табиист, дар Душанбе вокуниши шадид ба вуҷуд меорад ва ҳамчун кӯшиши заиф сохтани ҳувияти тоҷикӣ қабул мешавад. Туркия ҳамкории ҳарбиро бо кишварҳои Осиёи Марказӣ густариш медиҳад, то ба сатҳи пешниҳоди идеяи «Артиши Турон». Барои Тоҷикистон, ки бо Қирғизистон низоъҳои сарҳадӣ доштааст, ин боиси нигаронӣ мегардад: агар СДТ дар канори Бишкек қарор гирад, чӣ мешавад?
Муноқишаҳои дар вақтҳои охир афзоянда дар сарҳади Тоҷикистону Қирғизистон, ки бузургтарини онҳо соли 2022 рух дод, барои чунин ҳисобидан, ки ин нигаронӣ тамоман беасос нест, далелҳои кофӣ медиҳанд. Соли 2021 Бишкек аз Туркия як гурӯҳ ҳавопаймоҳои бесарнишини «Байрактар»-ро харидорӣ карда, онҳоро ба ихтиёри Хадамоти сарҳадии ҷумҳурӣ супурд. Қирғизистон нисбат ба Тоҷикистон амали таҷовузкоронаи пешакӣ тарҳрезишударо анҷом дод. Қирғизистон нисбат ба Тоҷикистон сиёсати ошкорои маҷбурии ҷудосозиро пеш мебарад. Ҷониби Тоҷикистон «маъракаи иттилоотии Қирғизистон алайҳи Тоҷикистон»-ро ҳамчун бахше аз сиёсати таҷовузкоронае арзёбӣ мекунад, ки солҳои охир роҳбарияти Қирғизистон онро ошкоро идома медиҳад.
Тоҷикистон борҳо дар бораи нақзи сершумори фазои ҳавоии кишвар изҳорот додааст. Ҳавопаймоҳои бесарнишини қирғизӣ, ки аз Туркия харидорӣ шудаанд, болои Исфара, ноҳияҳои Деваштич, Бобоҷон Ғафуров, Ҷаббор Расулов ва Рашт, дидбонгоҳҳои сарҳадии «Сарҳадчӣ» ва «Ширинчашма» дар ноҳияи Лахш, «Росровут» ва «Муряк» дар ноҳияи Деваштич, инчунин болои қисмҳои ҳарбии Вазорати мудофиаи ҷумҳурӣ парвоз кардаанд. Ҳамзамон, Бишкек баробари пайдо шудани овозаҳо дар бораи ҳамкории эҳтимолии Тоҷикистону Туркия оид ба хариди ҳамин гуна таҷҳизоти бесарнишин фавран эътироз изҳор кард; аз ҷониби Қирғизистон ба Анқара низ фавран фишор оғоз шуд.
Ҳамаи ин аз мавқеи, ба таври мулоим гӯем, ғайридӯстонаи кишварҳои туркизабон нисбат ба Тоҷикистон шаҳодат медиҳад ва масъалаи ҷудоихоҳии ақаллиятҳои туркизабонро дар дохили кишвар боз ҳам ҳассостару тарканда мекунад. Ин боз як сабабест барои Душанбе, то дар бораи интихоби шарикони стратегииву иқтисодии худ дар оянда андеша кунад.